nedelja 16. novembar 2008.
RSS
• Ljudi i događaji •
Početna > Ljudi i događaji > Glavna arterija srpske prestonice

Glavna arterija srpske prestonice

Bulevar kralja Aleksandra Obrenovića u prvoj polovini 19. veka polazio je od Stambol kapije i zvao se Carigradski drum

Početkom 1895. godine, gradski oci odlučili su da se nekoliko beogradskih ulica spoje u bulevar i nazovu po Aleksandru, kralju iz dinastije Obrenovića. Tek 110 godina kasnije, kralj je dobio bistu u svojoj ulici. U prvoj polovini 19. veka, budući bulevar, polazio je od Stambol kapije i zvao se Carigradski drum. Kada je knez Miloš proterao barudžije i fišeklije iz Savamale na prostor prema selu Paliluli, taj deo ulice nazvan je Fišeklijska. Kasnije je početak druma pomeren od Batal džamije (na mestu Savezne skupštine) i niza telalskih radnji, do negde iza današnjeg Vukovog spomenika. Nakon promene imena, „kraljevski“ bulevar zaposele su mnogobrojne zanatlije. Važan orijentir u to vreme, bila je kafana „Valjevo“ na mestu gde je danas ambasada Češke. Bio je to „parking“ za „vozila“ seljaka koji su poslom dolazili u varoš. Na ćošku sa ulicom Kneza Miloša, nalazila se čuvena kafana „Tri lista duvana“ u kojoj je, 1883. godine, zazvonio prvi telefon u Beogradu.

Dinamična gradska avenija
Danas je bulevar najduža (8,3 km), izuzetno frekventna i važna poslovna arterija srpske metropole. Očito, poslovni duh koji joj je udahnuo knez Miloš - traje i danas. Počinje od raskrsnice ulica Takovske i Kneza Miloša, a iza Zvezdare i Mirijeva, neosetno se pretapa u smederevski put.

Desna strana bulevara, načičkana je buticima, kafićima, prodavnicama, palačinkarnicama, pekarama, zanatskim radionicama, restoranima, starinskim klasičnim poslastičarnicama u kojima se još može da pronađe prava boza, zatim predstavništvima avio i turističkih agencija i jednom (!) bogato opremljenom prodavnicom SPC. Poseban kolorit čini trotoar prepun uličnih prodavaca i preprodavaca svakojake robe. Tiskaju se prodavci, kupci, prolaznici i dokoličari, a ni džeparoši nisu isključeni!

KRALJEVSKA SE NE PORIČE!
Kada je 1903. godine, na srpski presto stupio kralj Petar Karađorđević, nije mu ni palo na pamet da promeni ime ulice nazvane po prethodniku, kralju Aleksandru iz suparničke dinastije Obrenovića. Učiniće to tek Titovi komunisti - kraljevski je postao Bulevar revolucije. Naslednici Broza, vratili su stari naziv - Bulevar kralja Aleksandra Obrenovića..

Toga na drugoj strani bulevara - nema! Kao da je oduvek bila rezervisana za „ugledniju klijentelu“. Na početku je hram Svetog apostola i jevanđeliste Marka, podignut (1935.) na mestu na kojem je pročitan hatišerif turskog sultana Mahmuda, o unutrašnjoj samostalnosti kneževine Srbije (1830). U hramu se čuvaju mošti cara Dušana. Bulevar se potom oslanja na Tašmajdanski park.
Od „Prvnog“ (fakulteta) do „Vuka“, pečat bulevaru daju studenti, kojih je tu tušta i tma u svako doba dana. Okolni fakulteti, izvorišta su uvek lepe mladosti, koja veselim čavrljanjem, žurbom i životnom radošću zrači i podmlađuje staru aveniju. Tu je i jedan od njihovih „hramova“, inače biser srpskog neimarstva, zgrada Univerzitetske biblioteke, prvo namenski izgrađeno zdanje u Srbiji (1924). „Studentskim“ delom bulevara, na mestu nekadašnjeg „Trkališta“ kneza Mihaila, dominira reprezentativna palata tehničkih fakulteta, ispred koje je bista velikana nauke, Nikole Tesle. U blizini renoviraju hotel „Metropol“, čiji je kazino nekad bio najzamamnija beogradska „zabranjena voćka“. Istorijsku, arhitektonsku i svaku drugu vrednost imaju i obližnja Karnedžijeva palata i ona u kojoj je Univerzitetska biblioteka.

Najčuveniji skver je ugao sa Ruzveltovom ili Grobljanskom ulicom - „Kod Vuka“. Naime, na ulazu u omanji park Ćirila i Metodija (tako je izgledao i početkom XX veka), nalazi se monumentalna skulptura reformatora srpskog jezika i tvorca azbuke - Vuka Stefanovića Karadžića. Ispod spomenika je stanica „Beovoza“, nukleus budućeg beogradskog metroa. Tik uz park uz čiju se ogradu svakog jutra okupljaju nadničari, je najstariji studentski dom (1926).

Malo iznad „Vuka“, sa desne strane bulevara, je tramvajski depo i neka vrsta nadsvođenog „buvljaka“, stara zgrada „tramvajske štale“ za konje. Na smeni prethodna dva veka, oni su vukli beogradske tramvaje.

Tu negde počinje uzbrdica, a uskoro i prva, pola veka važna koordinata, pravi „svetionik u noći“ za boeme i veselo društvo - kafana „Lion“. Ne manje značajna „stajanka“ je „Lipov lad“ dok je legendarna „Mala Madera“ nažalost, postala kockarnica. Važne bulevarske lokacije su „Stari đeram“, oaza „društvenog“ života periferije nekadašnjeg Beograda, a još više uz drum, kod stare tramvajske okretnice, - „Cvetkova mehana“. Uz obe kafane nastale su danas poznate pijace - „Đeram“ i „Cvetkova“. Do nje se bulevar pruža pravo kao strela, širok i oivičen sada žalosno potkresanim drvoredom, nekada prepunim gačaka. Potom sledi trasu starog smederevskog puta, postaje krivudav, uzan i uokviren zanatskim radnjama „male privrede“ i stambenih kuća u prepoznatljivom kič stilu devedesetih. Po svemu sudeći, takav će i ostati.

Ključne reči: