sreda 10. septembar 2008.
RSS
• Ljudi i događaji •
Početna > Ljudi i događaji > Kad progovori najveća srpska „rečna grobnica“

Održan pomen srpskim vojnicima iz Prvog svetskog rata izginulim na polju Legetu

Kad progovori najveća srpska „rečna grobnica“

Izmorena od balkanskih ratova i velike Cerske bitke srpska vojska nije bila spremna za prebacivanje u Srem i nastavak „čišćenja“, ali su saveznici, Engleska, Rusija i Francuska, tražili prelaz preko Save kako bi oslabili nadiranje zajedničkog neprijatelja, priča istoričar Radovan Srdić

Narod Srema i Timočke krajine okupio se još jednom na polju Leget, kraj monumentalnog spomenika i obale mirne Save minulog vikenda, da oda poštu i pokloni se senima 6.500 izginulih i podavljenih boraca prvog poziva Timočke divizije u pokušaju forsiranja Save u noći 5. i 6. septembra 1914. godine. Odlukom Vrhovne komande, nakon Cerske bitke, trebalo je preći Savu između Čevrntije u Mačvi i Legeta u Sremu, odbiti Austrougare i prisjediniti Vojvodinu matici Srbiji. U tom nadljudskom pokušaju stradao je ceo puk „Hajduk Veljko“ s prvopozivcima iz negotinskog kraja i deo puka „Stevan Sinđelić“. Neprijatelji su s mnogostruko većom armadom, u drugom pokušaju, naterali srpske borce natrag, na nedovršeni mostobran, i u tom metežu, pobijeno je ili se udavilo u dubokoj vodi (deo divizije je zarobljen) na hiljade vojnika. Nedovršeni i već sasušeni most nije izdržao, ali je u sećanjima ostala izgibenija koja se decenijama, sve do pre deset, petnaest godina skrivala od javnosti.

- Izmorena od balkanskih ratova i velike Cerske bitke, srpska vojska nije bila spremna za prebacivanje u Srem i nastavak „čišćenja“, ali su saveznici, Engleska, Rusija i Francuska, tražili prelaz preko Save kako bi oslabili nadiranje zajedničkog neprijatelja ka svojoj teritoriji i istočnom frontu. U prvi mah, srpski vojnici, prebačeni čamcima sa mitraljezima i četiri topa, kosili su Austrougare i zauzeli veći deo Srema. Ali, kada je vozovima pristigla ogromna vojna pomoć iz Beča, naši vojnici su potisnuti ka reci. Na drugoj strani obale Srbi su čekali završetak mosta koji se nepredviđeno odužio. Stradanje je bilo neminovno - rekao je govoreći o bici na Legetu istoričar Radovan Srdić, autor prve knjige o tom stravičnom boju podsećajući kako je austrougarski general Šen opisao dolazak njihovog pojačanja na Leget i u sela Šašinci i Jarak.

LEGET, SPOMENIK-GROBNICA, AUSTROUGARI PODIGLI KRST

Na mestu gde je najveća grobnica sa oko hiljadu izginulih Srba austrougarske vlasti su 1917. godine podigle skromno spomen-obeležje: veliki drveni krst na postolju od zidanog kamena. Kasnije, 1923. godine, otkriven je, na poziv Sokolskog društva Mitrovice, veličanstven spomenik na Legetu. Ispod spomenika je pet manjih grobnica. Od tada se na tom mestu svake godine održava pomen.

STRAŠNA SLIKA

Sveštenik Bogoljub Bošnjaković, kako piše u knjizi „Bitka na Legetu“ Radovana Srdića, sećao se celog događaja:
- Slika na Savi bila je strašna. Leševi na sve strane u većim i manjim gomilama. Najviše blizu mosta. Ležali su jedan preko drugoga. Ostali su samo dronjci od mosta. Posle je iskopana jedna ogromna grobnica. Bilo je i mnogo manjih raka. Tako su se, nakon pet dana od pogibije, smirile kosti srpskih boraca. Svi su ostali na Legetu, na malo uzdignutoj obali, desetak metara pod Save, kao na večnoj straži.

- Bila je to veličanstvena predstava uništavanja koju će snaga od 30 cevi, za nekoliko minuta, naneti neprijatelju. Sve to izaziva oduševljenje i veru u blisku pobedu.

- I tako je, kazuje Srdić, ka nedovršenom mostu dužine 370 metara nagrnula rulja vojske. Nastao je neviđeni metež. Most se pod teretom mase vojnika povijao i lomeći se raspadao. Nastao je užasan prizor. Zvižduk metaka i grmljavina topova zaglušivali su jezive krike davljenika. Reka je tada ponela svoje žrtve. Rastureni delovi mosta i čamaca plivali su zajedno sa davljenicima.

Vojničku čast spasao je major dr Milivoje Petrović (praunuk hajduk Veljka Petrovića) koji je, ne plašeći se za život, sa vojnikom Jakovom Nihilom, preoteo već zarobljenu zastavu 13. puka. Zastava je i danas sačuvana u Vojnom muzeju u Beogradu. Među Sremcima pridošlim na pomen susrećemo Milenka Dobrića iz Jarka. On kaže kako je kopajući temelj za kuću pronašao čaure iz 1909. i 1912. godine, kao i četvrtaste bombe. Miodrag Cvejić, dugogodišnji šumarski radnik na Legetu, priča o pronalasku municije, ljudskih kostiju, celih vilica, dugmadi od vojničkih bluza... Nailazio je, veli, i na cele manje zajedničke grobnice duž cele obale i u okolnim šumama, negdašnjoj poljani i ledini. Dragoljub Vukosavljević sa prijateljima iz Šašinaca, još kao dete kupajući se u Savi, nalazio je u mulju bajonete, delove oružja, metke...

U Muzeju Srema rekli su nam da ne postoji stalna postavka o Prvom svetskom ratu, pa ni legetskoj tragediji mladih Timočana. Bila je manja izložba pre više godina, a predmeti su u depou. Nema ni kataloga. Na spomeniku su ukradena mesingana slova zamenjena plastičnim. Ukraden je i bronzani grb Srbije, ostale su samo šipke. Nestali su i lanci sa monumenta. Mnogo je korova i očevidno je da najveća srpska rečna grobnica i bojno polje Leget polako padaju u zaborav. Savez potomaka oslobodilačkih ratova brine koliko može, tradiciju čuva i grad Mitrovica, ali, kao nekad, nema đaka i mladih.