utorak 7. avgust 2007.
RSS
• Beograd •
Početna > Beograd > Beogradski mostovi

BEOGRADSKI VEKOVNIK

Beogradski mostovi


Uoči početka obnove mosta Gazela, Beograđanima, kojima odlazak na posao ili neka druga potreba svakodnevno vodi preko Save, počinje da se diže kosa na glavi od očekivanog saobraćajnog krkljanca. Nekada je bilo lakše jer, i stanovnika je bilo manje, Sava je često bila državna granica, a i nije se toliko putovalo. A i tokom istorije, Beograd je, kao i danas, uvek imao nedovoljno mostova.

Prvi most preko Save je bio onaj koji je istoričar Zosim (5. vek) pominjao u napisima o Singidunumu. Pontonski mostovi preko Save podizani su u doba Vizantije, a zatim u vreme turskih pohoda ka Evropi. Sulejmanov vojskovođa Karadža-paša učinio je to pred osvajanje Beograda 1521. godine, dok su graditelji sultana Ahmeda kod sela Višnjica prvi premostili Dunav 1595. godine. Na istom mestu, 120 godina kasnije, vojska Eugena Savojskog je izgradila novi pontonski most i osvojila Beograd (1717). Ipak, najspektakularniji beogradski most je podignut 1688. godine. Austrougari su premostili Savu kod Ostružnice, a zatim i preko Ade Ciganlije. Najpre je napravljen Dugi most ili Most preko močvareª preko vodoplavnog terena današnjeg Novog Beograda. Na taj most se oslanjao pontonac preko Save. Iskusni beogradski majstor Đorđević, za samo mesec dana uz pomoć 400 radnika, podigao je Dugi most, koristeći 2.000 stabala, 1.100 drvenih stubova, 15.500 snopova kolja i 12.000 palisadnih oblica.

Dvadesetog dana avgusta 1884. godine otvoren je 462 metra dugi i 7.200 tona težak Železnički most, koji je premostio Savu oslonjen na šest kamenih stubova. Srušen je u Prvom svetskom ratu, obnovljen 1919. godine, a ponovo srušen 1941. godine.

Prvi, prelepi drumski most je otvoren 16. decembra 1934. godine. Most kralja Aleksandra Karađorđevića je premostio Savu oslonjen na dva armirano-betonska stuba u srpsko-vizantinskom stilu, dok su čelična užad držala celokupnu konstrukciju. Delimično je srušen tokom Hitlerovog bombardovanja 1941. godine, a potpuno uništen u američkom bombardovanju Beograda 1944. godine. Obnovljen je 1955. godine i nazvan Most bratstva i jedinstva. Narod je pak prihvatio naziv Brankov most.

Prvi pravi most preko Dunava, Pančevački, ili most Kralja Petra Karađorđevića (otvoren 1935), takođe je trajao do Drugog svetskog rata. Kada je ratna oluja prošla, na novom mostu prema banatskoj strani Beograda, 29. novembra 1946. godine, traku je presekao Josip Broz Tito i dao mu ime most Crvene Armije. Pravo ime dunavske ćuprije danas zna malo njenih korisnika. Most koji spaja Autobusku stanicu i Staro Sajmište izgradili su Nemci u Drugom svetskom ratu (1942), nameravajući da ga postave na Tisi kod Žablja. Dug je 348 metara, sa dva para šinskih koloseka i gazištima za pešake. Most je obnavljan od 1964. do 1969. godine. Stubove, od oko 40 šipova od hrastovine, dužine deset, a prečnika oko 30 santimetara su postavili Danci. Oko šipova su pobijene čelične šipke Larsen talpe, a između šipova je uliven beton.
U svim ratovima za Beograd, mostovi su bili meta napadača. Izuzetak je bio 1999. godine, kada su u NATO agresiji rušeni silni mostovi po Srbiji, ali su beogradski preživeli.
Poslednji pontonski most su podigli Nemci tokom okupacije 1941-1944. Možda bi novi pontonac preko Save trebalo da podignu gradski oci ove 2007. godine, da bi smanjili saobraćajni kolaps kada počne opravka Gazele.