nedelja 2. decembar 2007.
RSS
• Feljton •
Početna > Feljton > Knjaz Nikola stupa na presto Crne Gore

Crna Gora u očima Evrope 1796-1918 (8)

Knjaz Nikola stupa na presto Crne Gore

Atentat na knjaza Danila zatekao je Nikolu na studijama na Liceju „Luj Veliki“ u Parizu. Odmah posle vesti o stričevoj smrti stigao je u Crnu Goru i preuzeo presto

Nikola Prvi Petrović rodio se 25. septembra 1841. godine u NJegušima. NJegov otac je veliki vojvoda Mirko Petrović, a stric knjaz Danilo, koji ga je, pošto nije imao muške dece, imenovao za svog naslednika. Atentat na knjaza Danila zatekao je Nikolu na studijama na liceju „Luj Veliki“ u Parizu. Odmah posle vesti o stričevoj smrti stigao je u Crnu Goru i preuzeo presto. Na Cetinju, 8. septembra 1860. položio je zakletvu, koja glasi:

„Mene je postavio Božja promisao za knjaza i gospodara crnogorskog naroda, a ujedno predao mi je i dužnost da povjereni mi narod k sreći vodim. Ja se zaklinjem istinitim Bogom da ću vjeran biti mom narodu, da ću cijelog života moga svojski brinuti se da mu pribavim kod stranih naroda uvažavanje, a na domu bezbednost i mir, da ću strogo paziti da sudije pravo sude i da svaki bez razlike Crnogorac svoju dužnost tačno svršuje. Zaklinjem se Bogom da ću svakoga poštenoga i pravoga braniti i krivog kazniti, ne gledajući ni na njegov rod, ni čin, ni dostojanstvo. Kako se pravo kleo, tako meni Bog pomogao!“

Turska objavljuje rat Crnoj Gori

Zbog njegove pomoći hercegovačkim ustanicima pod vođstvom Luke Vukalovića, aprila 1862. Turska je objavila rat Crnoj Gori. Napad je predvodio Omer-paša Latas (poturčeni Srbin iz Like), čije su trupe najpre imale oko 29.000, a docnije oko 55.000 vojnika, naspram 15.000 Crnogoraca i Hercegovaca. Žestoke borbe vođene su u klancu Duga i oko Meduna i trajale su do kraja avgusta. U ovom napadu bilo je ugroženo i Cetinje. Intervencija Rusije spasla je Crnu Goru, koja se obavezala da više neće pomagati hercegovačke ustanike. Crnogorci su imali 6.600, a Turci 21.000 mrtvih i ranjenih.

Na osnovu Tajnog ugovora o savezu i Vojničke konvencije, potpisanih u Veneciji 9. juna 1876. Crna Gora i Srbija u dogovoru su 30. juna objavile rat Turskoj. U Crnoj Gori 14. avgusta turska vojska biva poražena na Fundini, a 28. avgusta na Vučjem doku, dok vasojevićki ustanici vode uspešne borbe protiv Turaka. Uz posredovanje Rusije, 1. novembra 1876. sklopljeno je primirje, koje je trajalo do 24. aprila 1877. godine, kada Rusija objavljuje rat Turskoj, a dva dana docnije i Crna Gora. Crnogorska vojska 8. septembra oslobađa Nikšić.

Uslovi sticanja nezavisnosti

Tokom drugog rata sa Turcima crnogorska vojska zauzima Bar, Ulcinj i nekoliko utvrđenja na Skadarskom jezeru. Primirje je sklopljeno u Jedrenu 13. januara 1878. Mirovnim ugovorom između Rusije i Turske. U San-Stefanu Crnoj Gori je priznata nezavisnost i znatno teritorijalno uvećanje. Na Berlinskom kongresu, 13. jula 1878. izvršena je revizija Sanstefanskog ugovora i Crna Gora je međunarodno priznata kao nezavisna država.

Uslov sticanja nezavisnosti Crne Gore bili su ravnopravnost svih građana, lična sloboda i nepovredivost imovine, bez obzira na veru i socijalni položaj, te zagarantovana sloboda veroispovesti.

U oslobođenim krajevima je ukinut turski feudalni i stvoren sistem slobodnog seljačkog poseda. Knjaz Nikola je prisvojio velike parcele zemlje i šume, i bogato darivao svoje rođake i zaslužne ličnosti.

Došlo je i do promene u organizaciji državnog aparata. Ukinuti su Zbor glavara i Senat, a osnovani su Državni savet, ministarstva i Veliki sud. Prema plemenskoj organizaciji, Crna Gora je podeljena na 56 kapetanija.

UJEDINJENJE SRBA, HRVATA I SLOVENACA

Na skupu koji je proglašen Skupštinom, održanom 13. novembra 1918. godine u Podgorici od strane pristalica bezuslovnog ujedinjenja sa Srbijom, donete su, između ostalog, odluke da se kralj Nikola Prvi Petrović NJegoš i njegova dinastija zbace s crnogorskog prestola i da se Crna Gora „sa bratskom Srbijom ujedini u jednu jedinu državu pod dinastijom Karađorđevića, te tako ujedinjene stupe u zajedničku otadžbinu našeg troimenog naroda, Srba, Hrvata i Slovenaca“.

PESNIK I BESEDNIK

Knjaz Nikola uspešno se bavio književnim radom. Bio je pesnik, veoma raznovrstan u žanrovskom smislu. Pisao je lirske pesme, uglavnom rodoljubive sadržine (u Crnoj Gori su naročito bila popularna njegova kola, u kojima je opevao sva crnogorska plemena). Velikog odjeka imala i njegova rodoljubiva pesma „Onamo, namo“. Pisao je epske spevove, drame u stihu (od kojih je najpoznatija i najviše izvođena „Balkanska carica“). Bio je i izvanredan besednik, a kao pisac veoma čitan i slavljen izvan Crne Gore. Iza njega su ostali spisi dnevničkog i memoarskog karaktera.

Jačanje veza sa Evropom

Knjaz Nikola je udajom svojih kćeri znatno pojačao svoje veze i uticaj ne samo u Crnoj Gori, već i u Evropi. Tako su uspostavljene rodbinske veze sa Petrom Karađorđevićem, italijanskom dinastijom Savoja, Romanovima. Knjaževa kćerka Stana udala se za kneza Đorđa Bahtenberga, Ana za kneza Franca Bahtenberga, a prestolonaslednik Danilo venčao se sa meklenburškom vojvotkinjom Jutom. U evropskoj štampi knjaz Nikola je nazvan „evropskim tastom“.

Crna Gora najviše razvija trgovinske odnose sa Austrougarskom. Godine 1905. osnovana je Crnogorska banka na Cetinju, a 1906. iskovan je prvi crnogorski novac - perper. U začetku je bio razvoj drvne i prehrambene industrije, a podignuta je i fabrika cigareta u Podgorici. Od 1879. do 1910. godine izgrađeno je 464 km puteva, a 1909. počela je da se koristi železnička pruga Bar - Virpazar, dužine 30 km. Od 1904. koristi se i Radiotelegrafska stanica na liniji Bar-Bari.

Uprkos znatnom napretku, u Crnoj Gori je vladalo veliko siromaštvo. Početkom 20. veka hiljade Crnogoraca iselilo su Srbiju, a mnogi su zbog zarade otišli u Ameriku.

Borba za Skadar

Primirje sa Turskom potpisano je 3. decembra, ali su borbe za Skadar obnovljene između 7. i 9. februara 1913. godine. Srpska vlada uputila je specijalni korpus sa artiljerijom kao pomoć Crnoj Gori, ali su velike sile u oštrom demaršu zahtevale da se odustane od opsade Skadra, te su se srpske trupe povukle. U crnogorske jadranske vode čak je uplovilo osam ratnih brodova velikih sila. Crnogorske trupe koje su 10. aprila zauzele su Skadar, po nalogu velikih sila morale su se povući, a u grad su 14. maja ušle trupe međunarodnih snaga.

U Prvi svetski rat crnogorska vojska ušla je umorna, nedovoljno oporavljena od balkanskih ratova i slabo opremljena za vođenje modernog rata.

Pored veoma teškog položaja u kome se nalazila, crnogorska vojska kralja Nikole Prvog Petrovića izvršila je svoj ratni zadatak, koji je često prevazilazio njene mogućnosti. Sa oko 45.000 vojnika ona je 18 meseci držala front dug 500 kilometara i sve to vreme borila se sa veoma nadmoćnim neprijateljem. Istovremeno je branila svoju granicu prema Austrougarskoj i Albaniji, sa srpskom vojskom izvodila je uspešnu ofanzivu u jugoistočnoj Bosni i došla nadomak Sarajeva. Ona se hrabro borila na položajima od Foče, Goražda, Višegrada, Priboja i Javora do reke Tare, Mojkovca, Berana i Čakora i pritom je čvrsto držala i svoje položaje na hercegovačkom frontu, Lovćenu i u Albaniji, sve dok se srpska vojska neometano nije povukla na Jadransko more. Posle sloma Srbije, lišena pomoći saveznika i napadnuta na celom frontu, nije mogla odbraniti svoje državne granice.

Knjažev odlazak u emigraciju

Austrijski okupatori razrušili su NJegoševu kapelu i oskrnavili njegove mošti s namerom da na Lovćenu izgrade veliki spomenik u znak osvajanja ovog „Gibraltara Adrije“.

Austrougarska vojska je 11. januara 1916. godine zauzela Lovćen, a kralj Nikola je sa porodicom i vladom krenuo u emigraciju.

Kralj Nikola je izrazio želju da ide u Rusiju, ali je car Nikola Drugi 1916. odbio taj dolazak, dok ga je francuska vlada prihvatila.

Kralj Nikola je umro u dubokoj starosti 1921. godine, u emigraciji, u francuskom gradiću Antibeu, ostavljajući amanet Crnogorcima da se njegove i kraljičine kosti sahrane u rodnoj Crnoj Gori. To je učinjeno tek 1989. godine, kada su preneti njihovi posmrtni ostaci i kosti princeze Ksenije iz Italije, i sahranjeni u Dvorskoj crkvi na Ćipuru, na Cetinju.

Sutra novi feljton:
Prikrivanje genocida na Kosovu